مرتضى راوندى
252
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
همين كه كار بهجاى حساسى مىكشيد ، سالار الدوله و ديگر درباريان مستبد قسمهاى خود را فراموش مىكردند و با روشنفكران و آزاديخواهان به مبارزه برمىخاستند . ميرزا على اصغر خان اتابك ، پس از برگشت از اروپا به جامع آدميت پيوست و سران جامع آدميت از او تعهد گرفتند كه هرچه زودتر در راه تدوين قانون اساسى ، تشكيل مجلس سنا و ايجاد بانك ملى اقدام كند ، ولى ديرى نگذشت كه اين اتابك در صحن مجلس هدف گلوله قرار گرفت و جان سپرد . « 1 » محمد على شاه با اينكه اصولا عقيدهيى به مشروطيت و آزادى نداشت ، براى فريب مردم و جلب موافقت انگليسيها چنان كه اشاره كرديم تقاضاى عضويت در « جامع آدميت » كرد و پس از مذاكرات مكرر ، سرانجام 14 نفر از اعضاى جامع آدميت در سلخ رمضان 1325 به حضور شاه رفتند وارد تالار شدند و در حالى كه همه ايستاده بودند مراسم قسم خوردن شاه صورت گرفت ؛ سپس همگى روى صندلى نشستند و حاج نديم باشى ، اصول آدميت را از آغاز تا انجام خواند و شاه نوشت : « القاء شده است . » ركن السلطنه ضامن « آدميت » شاه شد و 15 نفر مهر كردند . سپس محمد على شاه شرحى در تأييد قبول اصول آدميت و پشتيبانى از سلطنت مشروطه به خط خود نوشت و نزد رئيس جامع آدميت فرستاد ، جامع آدميت پس از اخذ يك هزار مثقال طلا از شاه ، از پيروان خود خواست كه از شاه حمايت كنند . » دوستى ظاهرى محمد على شاه با آزاديخواهان ، چون ريشه و اساس اقتصادى و اجتماعى و سياسى نداشت ، چندان نپائيد و در سهشنبه 23 جمادى الاول هجرى قمرى مطابق با 23 ژوئن 1908 محمد على شاه قسمها و مواعيد خود را فراموش كرد و مجلس شوراى ملى و مسجد سپهسالار را به راهنمايى روسهاى تزارى به توپ بست و عدهيى را مقتول و محبوس و نفى بلد كرد . براى آنكه خوانندگان از تركيب طبقاتى اعضاء جامع آدميت آگاه شوند افراد اين جمعيت را با توجه به مشاغل آنها ذيلا مىنويسم : 1 . نمايندگان دوره اول مجلس شوراى ملى 16 نفر 2 . رجال و سرشناسان 135 نفر 3 . شاهزادگان 20 نفر 4 . اطبا 11 نفر 5 . هنرمندان 3 نفر 6 . نظاميان 12 نفر 7 . بازرگانان 13 نفر . 8 . روحانيان 14 نفر 9 . افراد طبقه متوسط 90 نفر . » « 1 » در صفحات پيش ، مكرر از فعاليتهاى عملى و سياسى و مقالات و انديشههاى
--> ( 1 ) . فراماسونرى در ايران ، ج 1 ، از ص 678 به بعد .